<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="T37n1760">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 1760 阿彌陀經疏</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經數位版, No. 1760 阿彌陀經疏</title>
			<author>宋 智圓述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.march</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">37</idno>.<idno type="no">1760</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-05-22 13:55:58 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Taishō Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">阿彌陀經疏</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Text as provided by Anonymous from USA, Punctuated text as provided by Jasmine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">蕭鎭國大德提供，北美某大德提供，Jasmine 大德提供新式標點</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【大】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【原】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00145">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00145</charName>
				<mapping cb:dec="983185" type="PUA">U+F0091</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/兔]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00211">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00211</charName>
				<mapping cb:dec="983251" type="PUA">U+F00D3</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2463D</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[牛*句]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00592">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00592</charName>
				<mapping cb:dec="983632" type="PUA">U+F0250</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3C89</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[穀-禾+卵]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01919">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01919</charName>
				<mapping cb:dec="984959" type="PUA">U+F077F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+7CD3</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>穀</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[穀-(一/禾)+釆]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02420">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02420</charName>
				<mapping cb:dec="985460" type="PUA">U+F0974</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4093</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[矢*見]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB03396">
				<charName>CBETA CHARACTER CB03396</charName>
				<mapping cb:dec="986436" type="PUA">U+F0D44</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4CC7</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鵡</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[母*鳥]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04883">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04883</charName>
				<mapping cb:dec="987923" type="PUA">U+F1313</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3F3C</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>瓢</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[票*瓦]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04940">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04940</charName>
				<mapping cb:dec="987980" type="PUA">U+F134C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2E767</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[車*閏]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2000-06-01T09:37:48">
			CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (00/01/24)
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone n="1" unit="juan"/>
<pb n="0350c" ed="T" xml:id="T37.1760.0350c"/>
<lb n="0350c01" ed="T"/>
<lb n="0350c02" ed="T"/><cb:docNumber>No. 1760 [cf. No. 366]</cb:docNumber>
<lb n="0350c03" ed="T"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">刻彌陀經疏序</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0350002" n="0350002"/>刻彌陀經<anchor xml:id="nkr_note_add_0350c0301" n="0350c0301"/><anchor xml:id="beg0350c0301" n="0350c0301"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0350c0301"/>疏序</head>
<lb n="0350c04" ed="T"/>
<lb n="0350c05" ed="T"/><p xml:id="pT37p0350c0501">孤山圓師撰《彌陀經<anchor xml:id="nkr_note_add_0350c0501" n="0350c0501"/><anchor xml:id="beg0350c0501" n="0350c0501"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0350c0501"/>疏》，後又鈔之名曰「西
<lb n="0350c06" ed="T"/>資」，吾邦未見流行，學者憾焉！比偶獲《義疏》，訂
<lb n="0350c07" ed="T"/>正鏤刻，使學者免傳寫之勞，他日若有得鈔
<lb n="0350c08" ed="T"/>者，與此疏竝行于世，則在西刹行者，豈不大
<lb n="0350c09" ed="T"/>資哉！竊望焉！</p>
<lb n="0350c10" ed="T"/><p xml:id="pT37p0350c1001">　時</p>
<lb n="0350c11" ed="T"/><p xml:id="pT37p0350c1101">正德甲午仲秋<g ref="#CB01919">糓</g>旦</p>
<lb n="0350c12" ed="T"/><p xml:id="pT37p0350c1201">　　　　　　談峰蓮光院沙門光榮謹書</p></cb:div>
<lb n="0350c13" ed="T"/><cb:div type="other">
<lb n="0350c14" ed="T"/>
<lb n="0350c15" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="open"><cb:mulu n="1" type="卷"/><cb:jhead>佛說阿彌陀經疏<note place="inline">幷序</note></cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0350c16" ed="T"/>
<lb n="0350c17" ed="T"/><byline cb:type="author">孤山沙門釋智圓述</byline>
<lb n="0350c18" ed="T"/><p xml:id="pT37p0350c1801">夫心性之爲體也，明乎！靜乎！一而已矣。無凡
<lb n="0350c19" ed="T"/>聖焉、無依正焉、無延促焉、無淨穢焉，及其感
<lb n="0350c20" ed="T"/>物而動、隨緣而變，則爲六凡焉、爲三聖焉，有
<lb n="0350c21" ed="T"/>依焉、有正焉。依正旣作，則身壽有延促矣，國
<lb n="0350c22" ed="T"/>土有淨穢矣！吾佛大聖人，得明靜之一者也，
<lb n="0350c23" ed="T"/>乃假道於慈、託宿於悲，將欲驅群迷使復其
<lb n="0350c24" ed="T"/>本，於是乎無身而示身、無土而示土，延其壽、
<lb n="0350c25" ed="T"/>淨其土，俾其欣促其壽、穢其土俾其厭，旣欣
<lb n="0350c26" ed="T"/>且厭則漸誘之策行矣。是故釋迦現有量而
<lb n="0350c27" ed="T"/>取穢土，非欲其厭耶！彌陀現無量而取淨土，
<lb n="0350c28" ed="T"/>非欲其欣乎！此則折之、彼則攝之，使其復本
<lb n="0350c29" ed="T"/>而達性耳，故《淨名》曰：隨所調伏衆生而取佛
<pb n="0351a" ed="T" xml:id="T37.1760.0351a"/>
<lb n="0351a01" ed="T"/>土者，其是謂乎！雖寶樓金地無悅目之翫，而
<lb n="0351a02" ed="T"/>非惑蕩之色，而能達唯心無境矣。雖風樹鳥
<lb n="0351a03" ed="T"/>聲有入耳之娛，而非惉懘之音，而能念三寶
<lb n="0351a04" ed="T"/>有歸矣。夫如是則復乎明靜之體者如轉掌
<lb n="0351a05" ed="T"/>耳。經云：衆生生者，皆是阿鞞跋致是也。大矣
<lb n="0351a06" ed="T"/>哉！聖人之善權也如此。是故群經森列而偏讚
<lb n="0351a07" ed="T"/>淨方，其有旨哉！</p><p xml:id="pT37p0351a0707" cb:place="inline">佛說阿彌陀經者，其偏讚之
<lb n="0351a08" ed="T"/>謂歟。吾愛其辭簡而理明、其文約而事備，足可
<lb n="0351a09" ed="T"/>以誘弱喪而擊童蒙焉。於是約龍樹之宗、準
<lb n="0351a10" ed="T"/>智者之說，依經辨理爲之義疏，若極深研幾則
<lb n="0351a11" ed="T"/>吾豈敢，庶乎有助於眞風、爲益於後昆爾。</p>
<lb n="0351a12" ed="T"/><p xml:id="pT37p0351a1201">釋題玄義五重：二土，果人名也；方等，實相
<lb n="0351a13" ed="T"/>體也；信願，淨業宗也；捨苦得樂，用也；生蘇，
<lb n="0351a14" ed="T"/>大乘敎也。夫名以詮體，會體由宗，宗成有用，
<lb n="0351a15" ed="T"/>四義成列。大小未辨，故須敎相區以別之。初
<lb n="0351a16" ed="T"/>六字之名有通有別，經字通名，大小同號故；
<lb n="0351a17" ed="T"/>上五別名，此說異彼故。於別名中，佛是果人
<lb n="0351a18" ed="T"/>之通名，彌陀是果人之別號。釋迦旣此方化
<lb n="0351a19" ed="T"/>主，庶物咸知，故隱別而彰通；彌陀是彼土世
<lb n="0351a20" ed="T"/>尊，理須標簡，故略通而存別。通別互現，其義
<lb n="0351a21" ed="T"/>惟明。若統而括之，凡有三對：經卽能詮之敎，
<lb n="0351a22" ed="T"/>上乃所詮之義，敎義對也；阿彌陀標彼土世
<lb n="0351a23" ed="T"/>尊，佛說指此方化主，彼此對也；說者誠實口
<lb n="0351a24" ed="T"/>業，佛者黃金之色身，身口對也。寬之狹三對
<lb n="0351a25" ed="T"/>在焉。佛者極果之美號也，果必由因克，始悟
<lb n="0351a26" ed="T"/>名因，悟必從迷，不迷何悟？迷非本是，悟復何
<lb n="0351a27" ed="T"/>從？</p><p xml:id="pT37p0351a2702" cb:place="inline">欲<g ref="#CB04883">㼼</g>明斯旨，當曉六卽：一、理卽佛；二、名
<lb n="0351a28" ed="T"/>字卽佛；三、觀行卽佛；四、相似卽佛；五、分眞卽
<lb n="0351a29" ed="T"/>佛；六、究竟卽佛。凡聖不濫故六，初後皆是故
<pb n="0351b" ed="T" xml:id="T37.1760.0351b"/>
<lb n="0351b01" ed="T"/>卽。理卽佛者，一念心卽如來藏理，如故卽空，
<lb n="0351b02" ed="T"/>藏故卽假，理故卽中，三智一心本來具足非
<lb n="0351b03" ed="T"/>適今也，名理卽佛。名字卽佛者，理雖卽是，自
<lb n="0351b04" ed="T"/>用不知，以未聞三諦、不識佛法，如牛羊眼不
<lb n="0351b05" ed="T"/>識方隅，或從知識或從經卷聞如上說，於名
<lb n="0351b06" ed="T"/>字中通達解了，知一切法皆是佛法，名名字
<lb n="0351b07" ed="T"/>卽佛。觀行卽佛者，若但聞名口說，如虫食木
<lb n="0351b08" ed="T"/>偶得成字，是虫不知是字非字，旣不通達，寧
<lb n="0351b09" ed="T"/>是菩提？必須心觀明了、理慧相應，所行如所
<lb n="0351b10" ed="T"/>言、所言如所行，言行相應，名觀行卽佛。相似
<lb n="0351b11" ed="T"/>卽佛者，愈觀愈明、愈止愈寂，麁垢自落，六根
<lb n="0351b12" ed="T"/>互□□□□證如鍮似金<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351001" n="0351001"/>貴實珠形色相似，
<lb n="0351b13" ed="T"/>名相似卽佛。分眞卽佛者，因相似觀入初住
<lb n="0351b14" ed="T"/>位，破無明見佛性，開祕藏顯眞如，始發心終
<lb n="0351b15" ed="T"/>等覺，或普門示現於九界利生，或八相成道
<lb n="0351b16" ed="T"/>以佛身度物，名分眞卽佛。究竟卽佛者，從等
<lb n="0351b17" ed="T"/>覺心轉入妙覺，智光圓滿不可復增，惑闇滅
<lb n="0351b18" ed="T"/>盡更無可斷，唯佛與佛乃能知之，名究竟卽
<lb n="0351b19" ed="T"/>佛。譬若貧人家有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351002" n="0351002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0351002" n="0351002"/><anchor xml:id="beg0351002" n="0351002"/>寶<anchor xml:id="end0351002"/>而無知者，知識示之而
<lb n="0351b20" ed="T"/>後知，於是耘除草穢而掘出之，漸漸得近，近
<lb n="0351b21" ed="T"/>已藏開，盡取用之獲大富樂。以喩六卽，其旨
<lb n="0351b22" ed="T"/>可見。</p><p xml:id="pT37p0351b2203" cb:place="inline">今言佛者，卽釋迦化主，乃究竟人也，如
<lb n="0351b23" ed="T"/>此解者，豈但識果地之崇高必由因克，抑亦
<lb n="0351b24" ed="T"/>達自心之微妙本有果性，是則始凡理具趣
<lb n="0351b25" ed="T"/>取無怯，終聖在佛上慢不生。</p><p xml:id="pT37p0351b2512" cb:place="inline">說者悅也，得機
<lb n="0351b26" ed="T"/>而說稱悅。佛懷此經卽得彼物機，與彌陀有
<lb n="0351b27" ed="T"/>緣者乃讚彼依正令發願往生，旣生彼國則
<lb n="0351b28" ed="T"/>不退轉而終趣菩提稱悅，佛其在此矣。</p><p xml:id="pT37p0351b2816" cb:place="inline">阿彌
<lb n="0351b29" ed="T"/>陀，梵語也，茲言無量，阿之言無，彌陀言量也。
<pb n="0351c" ed="T" xml:id="T37.1760.0351c"/>
<lb n="0351c01" ed="T"/>何故名無量耶？以四義故得名：一、光明照耀
<lb n="0351c02" ed="T"/>無量；二、壽命數限無量；三、大小弟子無量；四、
<lb n="0351c03" ed="T"/>一生補處無量，由茲四事以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351003" n="0351003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0351003" n="0351003"/><anchor xml:id="beg0351003" n="0351003"/>無<anchor xml:id="end0351003"/>立尊號。諸經
<lb n="0351c04" ed="T"/>翻爲無量壽佛者，乃下之一義耳，四義悉在
<lb n="0351c05" ed="T"/>經文。夫諸佛皆有生、法二身，則有兩種無量：
<lb n="0351c06" ed="T"/>一、生身無量，此則有量之無量；二、法身無量，
<lb n="0351c07" ed="T"/>此是無量之無量。法身譬虛空無生無滅，生
<lb n="0351c08" ed="T"/>身如水月有隱有顯，故釋迦、彌陀俱得法身
<lb n="0351c09" ed="T"/>之無量，但此土機劣故見生身是有量，彼土
<lb n="0351c10" ed="T"/>根勝故見生身是無量，但以人天莫數故言
<lb n="0351c11" ed="T"/>無量、若望法身定屬有量。當知釋迦亦能現
<lb n="0351c12" ed="T"/>無量以取淨土，彌陀亦能現有量以取穢土。
<lb n="0351c13" ed="T"/>故《大論》曰：<name role="" type="person">釋迦文佛</name>更有淸淨國土，如阿彌
<lb n="0351c14" ed="T"/>陀佛國；阿彌陀佛亦有不嚴淨國，如釋迦文
<lb n="0351c15" ed="T"/>佛國。又云：此間<name role="" type="person">閻浮提</name>惡故佛壽應短，餘處
<lb n="0351c16" ed="T"/>好故佛壽應長。《涅槃》云：西方去此三十二恒
<lb n="0351c17" ed="T"/>河沙有無勝國，所有莊嚴如<name role="" type="person">安樂世界</name>，我於
<lb n="0351c18" ed="T"/>彼土出現於世。豈非釋迦現淨耶！《鼓音王經》
<lb n="0351c19" ed="T"/>云：阿彌陀佛，婆羅門種，母名殊勝妙顏，亦有
<lb n="0351c20" ed="T"/>惡逆弟子名爲調達。旣有女人及惡逆者，豈
<lb n="0351c21" ed="T"/>非彌陀現穢耶！故知二佛生身皆爲兩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351004" n="0351004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0351004" n="0351004"/><anchor xml:id="beg0351004" n="0351004"/>重<anchor xml:id="end0351004"/>，若
<lb n="0351c22" ed="T"/>示淨穢隨緣不同。</p><p xml:id="pT37p0351c2208" cb:place="inline">問：「釋迦旣自能現淨土，何
<lb n="0351c23" ed="T"/>故不勸衆生發願生彼，而度令往彌陀國耶？」</p>
<lb n="0351c24" ed="T"/><p xml:id="pT37p0351c2401">答：「物機不等，爲化亦殊。若唯於一佛有緣則
<lb n="0351c25" ed="T"/>始終自化，若於二佛有緣則彼此共化，是故
<lb n="0351c26" ed="T"/>釋迦現穢土而折伏，彌陀現淨土而攝受，此
<lb n="0351c27" ed="T"/>折彼攝共熟衆生令至菩提耳。」</p><p xml:id="pT37p0351c2713" cb:place="inline">問：「菩薩法應
<lb n="0351c28" ed="T"/>度衆生，何以但求樂國？」</p><p xml:id="pT37p0351c2810" cb:place="inline">答：「《大論》四十三有此
<lb n="0351c29" ed="T"/>問，而龍樹答云：菩薩有二種：一者、慈悲心多
<pb n="0352a" ed="T" xml:id="T37.1760.0352a"/>
<lb n="0352a01" ed="T"/>爲衆生；二者、多集諸佛功德。樂多集功德者
<lb n="0352a02" ed="T"/>至一乘淸淨<name role="" type="person">無量壽國</name>土，好多爲衆生者至
<lb n="0352a03" ed="T"/>無佛法僧處讚歎三寶之音。」</p><p xml:id="pT37p0352a0312" cb:place="inline">問：「若爾，應樂多
<lb n="0352a04" ed="T"/>集功德者，卽不化衆生也？」</p><p xml:id="pT37p0352a0411" cb:place="inline">答：「不然，先後異耳。
<lb n="0352a05" ed="T"/>故《大論》四十五又云：菩薩有先自成就功德
<lb n="0352a06" ed="T"/>然後度衆生者，有先成就衆生後自成就功
<lb n="0352a07" ed="T"/>德者。」</p><p xml:id="pT37p0352a0703" cb:place="inline">經者，梵言修多羅，義翻契經者，詮表義
<lb n="0352a08" ed="T"/>理契合人心，卽契理契機也。經者，《佛地論》云：
<lb n="0352a09" ed="T"/>能貫能攝故名爲經，以佛聖敎，貫穿所應說
<lb n="0352a10" ed="T"/>義、攝持所化生故。釋名竟。</p><p xml:id="pT37p0352a1011" cb:place="inline">二、辨體者，方等實
<lb n="0352a11" ed="T"/>相爲經正體。方謂方廣，等謂平等，實相之體
<lb n="0352a12" ed="T"/>橫遍諸法故言方廣，豎該凡聖故言平等，是
<lb n="0352a13" ed="T"/>則圓融大乘悉名方等。但鹿園一向說小，十
<lb n="0352a14" ed="T"/>二年後創談斯理，故偏得其名。所以《無量義》
<lb n="0352a15" ed="T"/>云：次說方等摩訶般若。《涅槃》云：從酪出生生
<lb n="0352a16" ed="T"/>蘇，譬從修多羅出方等典，皆指第三時也。此
<lb n="0352a17" ed="T"/>經旣屬生蘇，則宜用此名以釋其體。應知彌
<lb n="0352a18" ed="T"/>陀由究顯此體故依正莊嚴，衆生由理具此
<lb n="0352a19" ed="T"/>體故願生卽得，方廣平等其在此乎。然則體
<lb n="0352a20" ed="T"/>義有三：謂主質義、底義、達義也。若乃爲四章
<lb n="0352a21" ed="T"/>之所依、作三分之所趣，況四民之臣主、喩三
<lb n="0352a22" ed="T"/>光之麗天，此主質義也。若乃大乘因果無非
<lb n="0352a23" ed="T"/>實相，智度大海唯佛窮底，此卽體是底義也。
<lb n="0352a24" ed="T"/>若乃般若是一法，佛說種種名，實相亦爾，多
<lb n="0352a25" ed="T"/>諸名字號，此卽體是達義也。釋體竟。</p><p xml:id="pT37p0352a2515" cb:place="inline">三、明宗
<lb n="0352a26" ed="T"/>者，信願淨業爲經宗致。然則宗者要也，種種
<lb n="0352a27" ed="T"/>衆行言因則攝，無量功德言果則攝，當知因
<lb n="0352a28" ed="T"/>果竝宗要。經云：應當發願生彼國土。是明因
<lb n="0352a29" ed="T"/>也。又云：聞是經受持者，皆得不退轉於阿耨
<pb n="0352b" ed="T" xml:id="T37.1760.0352b"/>
<lb n="0352b01" ed="T"/>多羅三藐三菩提。是明果也。雖兩義兼有而
<lb n="0352b02" ed="T"/>因正果傍，以正勸行人求生故。故經云：若有
<lb n="0352b03" ed="T"/>信者，應當發願生彼國土。又云：聞說阿彌陀佛
<lb n="0352b04" ed="T"/>執持名號，乃至七日卽得往生。故以信願淨
<lb n="0352b05" ed="T"/>業爲宗也。明宗竟。</p><p xml:id="pT37p0352b0508" cb:place="inline">四、論用者，此經以捨苦得
<lb n="0352b06" ed="T"/>樂爲用也。用謂力用，依言修習能捨此方之
<lb n="0352b07" ed="T"/>衆苦，得受彼國之極樂，是經之力用也。論用
<lb n="0352b08" ed="T"/>竟。</p><p xml:id="pT37p0352b0802" cb:place="inline">五、判敎者又二：一、敎味區別；二、經疏因起。
<lb n="0352b09" ed="T"/>初文此經旣對吿聲聞弟子，驗非初乳頓說，
<lb n="0352b10" ed="T"/>而談衆生作佛，豈是酪味小乘；不說諸法皆
<lb n="0352b11" ed="T"/>空，則非熟蘇般若；又不開會二乘，故異《法華》、
<lb n="0352b12" ed="T"/>《涅槃》，敎文<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352001" n="0352001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0352001" n="0352001"/><anchor xml:id="beg0352001" n="0352001"/>貞<anchor xml:id="end0352001"/>實當第三生蘇方等大乘也。詳
<lb n="0352b13" ed="T"/>其所勸，該乎人天及四敎初心，比乎《觀經》，則
<lb n="0352b14" ed="T"/>彼乃定業、此唯散善，彼被圓機、此通偏漸。論
<lb n="0352b15" ed="T"/>得生則但云心不顚倒卽得往生，豈與夫乘
<lb n="0352b16" ed="T"/>金剛臺證無生忍同耶？語莊嚴則但云華如
<lb n="0352b17" ed="T"/>車輪，豈與夫華葉小者縱廣二十五由旬同
<lb n="0352b18" ed="T"/>耶？以此觀之優劣可知矣。</p><p xml:id="pT37p0352b1811" cb:place="inline">二、經疏因起者，此
<lb n="0352b19" ed="T"/>經有新舊兩譯：一秦羅什法師舊譯，名佛說
<lb n="0352b20" ed="T"/>阿彌陀經；一唐<name role="" type="person">玄奘</name>三藏新譯，名稱讚淨土
<lb n="0352b21" ed="T"/>佛攝受經。秦本立題卽依經云：如我今者稱
<lb n="0352b22" ed="T"/>讚阿彌陀佛不可思議功德之利也。唐本立
<lb n="0352b23" ed="T"/>題卽依經云：當信是稱讚不可思議功德一切
<lb n="0352b24" ed="T"/>諸佛所護念經也。護念乃攝受之異名耳，乃
<lb n="0352b25" ed="T"/>知兩譯立題各有文證。今所解者秦本也。此
<lb n="0352b26" ed="T"/>疏之因起，予忝學天台之道，誓欲用三觀法
<lb n="0352b27" ed="T"/>門撰十疏以伸十經，以爲法施之資焉。筆削
<lb n="0352b28" ed="T"/>之功已及其七，會臥疾經年，慮石火不久、過
<lb n="0352b29" ed="T"/>隙難留，有負疇昔之心，於者乎遂扶羸隱几
<pb n="0352c" ed="T" xml:id="T37.1760.0352c"/>
<lb n="0352c01" ed="T"/>續成其三，卽《無量義》、《普賢觀》及此經也。彼二
<lb n="0352c02" ed="T"/>疏中各有因起一章，斯文也染毫於大宋天
<lb n="0352c03" ed="T"/>禧五年辛酉十月晦，絕筆于十一月二日午
<lb n="0352c04" ed="T"/>後。雖辭理無取，庶塡本誓且爲往生之先容
<lb n="0352c05" ed="T"/>也。十疏旣畢，一生幾何，空華之軀、谷響之言
<lb n="0352c06" ed="T"/>於我何有哉！是時予行年四十六也。世有
<lb n="0352c07" ed="T"/>彌陀經疏，自日東傳來，言智者說者，非也。詞
<lb n="0352c08" ed="T"/>俚義疎，諒倭人之假託乎！判敎竟。</p><p xml:id="pT37p0352c0814" cb:place="inline">釋經爲
<lb n="0352c09" ed="T"/>三：一、從「如是」訖列衆爲序；二、從「爾時」訖「生彼
<lb n="0352c10" ed="T"/>國土」爲正宗；三、從「舍利弗如我今者」訖經爲
<lb n="0352c11" ed="T"/>流通。諸經皆有通、別兩序，六事同有故言通，
<lb n="0352c12" ed="T"/>發起事異故言別；此經存通而闕別。</p><p xml:id="pT37p0352c1215" cb:place="inline">問：「佛說
<lb n="0352c13" ed="T"/>諸經皆有發起，或因獻蓋、或由放光、或飯訖
<lb n="0352c14" ed="T"/>收衣、或晡時禪起，何於此經全無由藉乎？」</p><p xml:id="pT37p0352c1417" cb:place="inline">答：
<lb n="0352c15" ed="T"/>「夫大聖垂範皆有興致，但事非特異，故譯者
<lb n="0352c16" ed="T"/>略而不叙耳。何者？以此衆集，知必請法，是故
<lb n="0352c17" ed="T"/>如來無問自說，應知集衆義兼發起。新譯則
<lb n="0352c18" ed="T"/>有其詞，故彼經集衆之末乃云：爲聞法故俱
<lb n="0352c19" ed="T"/>來會座。是也。而諸經咸有如是等六事者，《大
<lb n="0352c20" ed="T"/>論》明佛將滅度，阿難咨問：『一切經首當安何
<lb n="0352c21" ed="T"/>語？』答云：『當言如是我聞佛住某國與某大衆
<lb n="0352c22" ed="T"/>等。豈唯我然？三世諸佛經初皆爾也。』」</p><p xml:id="pT37p0352c2215" cb:place="inline">今釋六
<lb n="0352c23" ed="T"/>事，作二意分之：前三彰阿難，後三顯敎主。前
<lb n="0352c24" ed="T"/>三者：一、阿難示所聞，如是故；二、阿難顯能聞，
<lb n="0352c25" ed="T"/>我聞故；三、阿難指聞時，一時故。後三者：一、稱
<lb n="0352c26" ed="T"/>敎主美號，佛故；二、明敎主所居，住舍衛等故；
<lb n="0352c27" ed="T"/>三、示化主徒衆，與大比丘等故。雖離成二意，
<lb n="0352c28" ed="T"/>終成阿難之證信也。</p><p xml:id="pT37p0352c2809" cb:place="inline">言如是者，實相之理無
<lb n="0352c29" ed="T"/>二相稱如，絕百非曰是，經詮此理故云如是。
<pb n="0353a" ed="T" xml:id="T37.1760.0353a"/>
<lb n="0353a01" ed="T"/>又如是，只是指事之詞，謂如是淨土之敎是
<lb n="0353a02" ed="T"/>我親聞故，次句卽云我聞也。</p><p xml:id="pT37p0353a0212" cb:place="inline">我聞者，我有三
<lb n="0353a03" ed="T"/>種：一、見；二、慢；三、名字。阿難於結集時已是無
<lb n="0353a04" ed="T"/>學人，則見慢俱盡，但爲傳化故順世間名字
<lb n="0353a05" ed="T"/>稱我也。聞者，《大論》云：耳根不壞，聲在可聞處，
<lb n="0353a06" ed="T"/>因緣和合作意欲聞卽聞也。然則理本無聞，
<lb n="0353a07" ed="T"/>順世稱聞爾。</p><p xml:id="pT37p0353a0706" cb:place="inline">一時者，謂如是淨土之敎，我聞
<lb n="0353a08" ed="T"/>當于某年某月某日也，而不言年等但云一
<lb n="0353a09" ed="T"/>時者，以諸國王制立時各不同故。如此土四
<lb n="0353a10" ed="T"/>時、彼三際；東夏以合朔爲月旦、西乾以旣望爲
<lb n="0353a11" ed="T"/>月旦，兩方尙爾，四夷可知。旣難以準定，故通
<lb n="0353a12" ed="T"/>言一時耳。</p><p xml:id="pT37p0353a1205" cb:place="inline">佛者，夫法通四人所說，今指親從
<lb n="0353a13" ed="T"/>佛聞，非從弟子、諸仙、諸天化人而聞也。天竺
<lb n="0353a14" ed="T"/>言佛陀，此翻覺者，謂究竟覺了諸法唯只是
<lb n="0353a15" ed="T"/>心，如此覺了之人故號覺者。</p><p xml:id="pT37p0353a1512" cb:place="inline">在<name role="" type="person">舍衛國</name>等者，
<lb n="0353a16" ed="T"/>謂我從佛聞乃有其處，卽在舍衛祇園聞佛
<lb n="0353a17" ed="T"/>說也。在者住也。如來本住寂光，憐憫衆生故
<lb n="0353a18" ed="T"/>迹住舍衛。梵語舍衛，此翻聞物，謂具足欲塵
<lb n="0353a19" ed="T"/>財寶之物、聞解脫之人故也。</p><p xml:id="pT37p0353a1912" cb:place="inline">祇樹等者，卽祇
<lb n="0353a20" ed="T"/>陀太子所施之樹、給孤長者所施之園。祇陀
<lb n="0353a21" ed="T"/>此云戰勝，波斯匿王太子生時，王與外國戰
<lb n="0353a22" ed="T"/>勝，因立其名。<name role="" type="person">給孤獨</name>者，此方語，梵云須達多，
<lb n="0353a23" ed="T"/>翻爲善施，以善行施故，鄕人美之名<name role="" type="person">給孤獨</name>
<lb n="0353a24" ed="T"/>也。少而無父曰孤，老而無子曰獨，以此長者
<lb n="0353a25" ed="T"/>常給施此人故。樹先園後者，君尊臣卑故。</p><p xml:id="pT37p0353a2517" cb:place="inline">與
<lb n="0353a26" ed="T"/>大比丘下，徒衆也。阿難謂非但我於祇園獨
<lb n="0353a27" ed="T"/>聞，況佛與聲聞、菩薩、諸天人天衆同住，而我
<lb n="0353a28" ed="T"/>廁預其間同得聞故。所以六事展轉相由者，
<lb n="0353a29" ed="T"/>阿難意在<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353001" n="0353001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353001" n="0353001"/><anchor xml:id="beg0353001" n="0353001"/>謬<anchor xml:id="end0353001"/>非謬傳以生物信也。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353002" n="0353002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353002" n="0353002"/><anchor xml:id="beg0353002" n="0353002"/>文<anchor xml:id="end0353002"/>爲三：
<pb n="0353b" ed="T" xml:id="T37.1760.0353b"/>
<lb n="0353b01" ed="T"/>一、聲聞衆；二、菩薩；三、雜衆。以形服言之，則聲
<lb n="0353b02" ed="T"/>聞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353003" n="0353003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353003" n="0353003"/><anchor xml:id="beg0353003" n="0353003"/><g ref="#CB02420">䂓</g><anchor xml:id="end0353003"/>頂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353004" n="0353004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353004" n="0353004"/><anchor xml:id="beg0353004" n="0353004"/>炬<anchor xml:id="end0353004"/>袍，每居佛側，故先；菩薩隨機外
<lb n="0353b03" ed="T"/>厥，狀不常，故次；人天身非出俗，故後。衆生但
<lb n="0353b04" ed="T"/>見其迹莫測其本，故以形服而分勝劣。若以
<lb n="0353b05" ed="T"/>內心，則聲聞沈空、人天著有、菩薩從中道，故
<lb n="0353b06" ed="T"/>列於季孟之間以表示之。</p><p xml:id="pT37p0353b0611" cb:place="inline">聲聞衆分六：一、明
<lb n="0353b07" ed="T"/>類；二、示數；三、顯位；四、歎德；五、列名；六、總結。</p>
<lb n="0353b08" ed="T"/><p xml:id="pT37p0353b0801">與大比丘僧，明類也。與，共也。大者，梵云摩訶，
<lb n="0353b09" ed="T"/>而含三義：大義、多義、勝義。此諸尊者悉爲天
<lb n="0353b10" ed="T"/>王大人所敬故言大，遍解內外典籍故言多，
<lb n="0353b11" ed="T"/>超出九十五種外道故言勝，譯者偏就一義
<lb n="0353b12" ed="T"/>而翻也。比丘者，因果六義，因名乞士、怖魔、破
<lb n="0353b13" ed="T"/>惡，果號應供、殺賊、無生。乞士者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353005" n="0353005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353005" n="0353005"/><anchor xml:id="beg0353005" n="0353005"/>吿<anchor xml:id="end0353005"/>求資身永
<lb n="0353b14" ed="T"/>離四種邪食故。怖魔者，發心出家，魔王怖其
<lb n="0353b15" ed="T"/>出境故。破惡者，能破九十八使煩惡因故。而
<lb n="0353b16" ed="T"/>此所列同聞衆皆大羅漢，名雖在因其實果
<lb n="0353b17" ed="T"/>人也。僧者，具云僧伽，此翻衆和合，謂四人以
<lb n="0353b18" ed="T"/>上乃至無量，示事理二和無有違諍，故名衆
<lb n="0353b19" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT37p0353b1902" cb:place="inline">千二百五十人俱者，示數也。佛初成道度
<lb n="0353b20" ed="T"/>五人訖，乃化三迦葉，謂<name role="" type="person">優樓頻</name>螺、伽耶、那提
<lb n="0353b21" ed="T"/>也，兄弟共有弟子千人。次化舍利、目連，二人
<lb n="0353b22" ed="T"/>共有弟子二百五十人，悉翻邪向正而獲上
<lb n="0353b23" ed="T"/>果，感佛之恩故常隨侍。又《普曜》云：諸經多列
<lb n="0353b24" ed="T"/>千二百五十人者，重其最初歸佛故經家列
<lb n="0353b25" ed="T"/>之，而未必俱在會也。</p><p xml:id="pT37p0353b2509" cb:place="inline">皆是大阿羅漢，顯位也。
<lb n="0353b26" ed="T"/>謂諸比丘非是學人，皆無學極果<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353006" n="0353006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353006" n="0353006"/><anchor xml:id="beg0353006" n="0353006"/>也<anchor xml:id="end0353006"/>。羅漢含
<lb n="0353b27" ed="T"/>三義：一、應供，堪爲人天福田故，此乃乞士之
<lb n="0353b28" ed="T"/>果也；二、殺賊，斷盡煩惱故，此乃破惡之果也；
<lb n="0353b29" ed="T"/>三、無生，不受後有故，此乃怖魔之果也。</p><p xml:id="pT37p0353b2916" cb:place="inline">衆所
<pb n="0353c" ed="T" xml:id="T37.1760.0353c"/>
<lb n="0353c01" ed="T"/>知識，歎德也，聞名欽德曰知，覩形敬奉曰識。</p>
<lb n="0353c02" ed="T"/><p xml:id="pT37p0353c0201">長老下，列名。舍利，此翻珠子亦身子，以其母
<lb n="0353c03" ed="T"/>好身形而聰明之相在乎眼珠，因名珠亦名身
<lb n="0353c04" ed="T"/>也。尊者是珠所生，故名珠子。<name role="" type="person">摩訶目揵連</name>者，
<lb n="0353c05" ed="T"/>摩訶云大，目揵連云胡豆亦采菽，上古有仙，
<lb n="0353c06" ed="T"/>隱居求志，采菽豆而食，尊者是彼苗裔也。同
<lb n="0353c07" ed="T"/>姓者衆，標大以別之。<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>，此云<name role="" type="person">大飮光</name>，
<lb n="0353c08" ed="T"/>古仙身光翕赩吞飮餘光使不得現，從此命
<lb n="0353c09" ed="T"/>族。迦旃延，云扇繩，尊者早孤，其母戀子不得
<lb n="0353c10" ed="T"/>再嫁，如繩繫扇，由是立名。俱絺羅云大膝，以
<lb n="0353c11" ed="T"/>膝蓋大故，舍利弗舅氏也。離婆多云室星，北
<lb n="0353c12" ed="T"/>方宿也，父母禱此星而生子故。周梨槃陀伽
<lb n="0353c13" ed="T"/>者，翻蛇奴，或言周利云大路邊、槃陀伽云小
<lb n="0353c14" ed="T"/>路邊，以此尊者生于道旁故。諸經律謂周梨
<lb n="0353c15" ed="T"/>槃特是也。難陀云喜，本牧牛人，以牧牛事
<lb n="0353c16" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0353007" n="0353007"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353007" n="0353007"/><anchor xml:id="beg0353007" n="0353007"/>諸<anchor xml:id="end0353007"/>佛，佛爲說法，然後入道。<name role="" type="person">阿難陀</name>此云慶
<lb n="0353c17" ed="T"/>喜，佛之從弟也，以佛成道日生，擧國欣慶因
<lb n="0353c18" ed="T"/>立喜名。羅睺羅云障蔽，此脩羅之名，以其能
<lb n="0353c19" ed="T"/>障蔽日月故，此尊者障佛出家，如脩羅障月
<lb n="0353c20" ed="T"/>故，乃如來之嫡子也。<name role="" type="person">憍梵波提</name>云牛呞亦牛
<lb n="0353c21" ed="T"/>迹，以過去爲牛故，口有牛呞，足有牛蹄之相。
<lb n="0353c22" ed="T"/><name role="" type="person">賓頭盧</name>頗羅墮，或云賓度羅跋羅墮闍，或云
<lb n="0353c23" ed="T"/>軍屠鉢漢，皆梵音楚夏也，<name role="" type="person">賓頭盧</name>翻不動，頗
<lb n="0353c24" ed="T"/>羅墮眞諦三藏翻<anchor xml:id="nkr_note_add_0353c2401" n="0353c2401"/><anchor xml:id="beg0353c2401" n="0353c2401"/>捷<anchor xml:id="end0353c2401"/>疾或利根或廣語，《本行
<lb n="0353c25" ed="T"/>集》翻重幢，婆羅門十八姓中一姓也，尊者是
<lb n="0353c26" ed="T"/>彼種族故。<name role="" type="person">迦留陀夷</name>云黑光或麁黑，以其形
<lb n="0353c27" ed="T"/>醜黑故。<name role="" type="person">劫賓那</name>云房星，以父母禱房星得子
<lb n="0353c28" ed="T"/>故。薄<g ref="#CB00211">𤘽</g>羅云善容，以彼好容儀故。阿<g ref="#CB00145">㝹</g>樓馱
<lb n="0353c29" ed="T"/>云無貧亦無滅，以其常富<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353008" n="0353008"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353008" n="0353008"/><anchor xml:id="beg0353008" n="0353008"/>是<anchor xml:id="end0353008"/>故。</p><p xml:id="pT37p0353c2913" cb:place="inline">如是下，總
<pb n="0354a" ed="T" xml:id="T37.1760.0354a"/>
<lb n="0354a01" ed="T"/>結。弟子者，學居師後故稱弟，解從師生故稱
<lb n="0354a02" ed="T"/>子，弟則顯師之謙讓，子乃明資之尊仰。</p><p xml:id="pT37p0354a0216" cb:place="inline">幷諸
<lb n="0354a03" ed="T"/>下，菩薩衆。又三：一、明類；二、列名；三、總結。初文
<lb n="0354a04" ed="T"/>菩薩者，菩謂菩提此云覺，薩謂薩埵此云衆
<lb n="0354a05" ed="T"/>生，謂以智上求菩提，以悲下救衆生也。列名
<lb n="0354a06" ed="T"/>中<name role="" type="person">文殊師利</name>此云妙德，以微妙三德分開發
<lb n="0354a07" ed="T"/>故。法王子者，《大論》云：佛爲法王，菩薩入法正
<lb n="0354a08" ed="T"/>位乃至十地故悉名法王子，皆任爲佛，如文
<lb n="0354a09" ed="T"/>殊師利也。<name role="" type="person">阿逸多</name>此云無勝，超出偏小故。乾
<lb n="0354a10" ed="T"/>陀訶提此云不休息，中道正觀念念流入故。
<lb n="0354a11" ed="T"/>常精進者無二邊懈怠。與如是等，總結也。</p><p xml:id="pT37p0354a1117" cb:place="inline">及
<lb n="0354a12" ed="T"/>釋提桓因下，雜衆。具云釋迦因陀羅，此翻能
<lb n="0354a13" ed="T"/>天帝，能爲諸天作主故。言等者，等取梵王護
<lb n="0354a14" ed="T"/>世也，此皆天主上首。無量諸天，卽其餘天衆
<lb n="0354a15" ed="T"/>也。大衆，卽總包人及脩羅等也。經末結益云：一
<lb n="0354a16" ed="T"/>切世間天、人、阿脩羅等聞佛所說。故知在會
<lb n="0354a17" ed="T"/>也。新經則於此備列之。</p><p xml:id="pT37p0354a1710" cb:place="inline">爾時下，二、正宗分。爲
<lb n="0354a18" ed="T"/>二：一、總吿；二、別示。初文吿舍利弗者，經家叙對
<lb n="0354a19" ed="T"/>吿人也。所以不吿菩薩諸天而吿聲聞者，意
<lb n="0354a20" ed="T"/>令小乘初心欣樂求生迴小入大故。身子已
<lb n="0354a21" ed="T"/>證上果，在方等時菩提心死，自謂證入無餘
<lb n="0354a22" ed="T"/>究竟滅度，大乘望之方生變易，而此二途並
<lb n="0354a23" ed="T"/>不求生極樂同居也。今如來對吿者，高訓下
<lb n="0354a24" ed="T"/>耳。</p><p xml:id="pT37p0354a2402" cb:place="inline">問：「且小初求生，豈名入大耶？」</p><p xml:id="pT37p0354a2413" cb:place="inline">答：「經云：阿耨
<lb n="0354a25" ed="T"/>多羅三藐三菩提。豈非入大耶？」</p><p xml:id="pT37p0354a2513" cb:place="inline">從是下，總吿
<lb n="0354a26" ed="T"/>之辭也。初句明相去之數量，次二句明依正
<lb n="0354a27" ed="T"/>之名號，前句指界標名，後句擧佛顯號，簡非
<lb n="0354a28" ed="T"/>過未故云今現在法。</p><p xml:id="pT37p0354a2809" cb:place="inline">舍利下，二、別示。爲二：一、
<lb n="0354a29" ed="T"/>明二報莊嚴；二、勸願生彼國。初又二：一、依報
<pb n="0354b" ed="T" xml:id="T37.1760.0354b"/>
<lb n="0354b01" ed="T"/>二、正報。初又二：一、徵名釋義；二、約報示相。初
<lb n="0354b02" ed="T"/>又二：一、徵名；其國下，二、釋義。故名極樂者，以
<lb n="0354b03" ed="T"/>對娑婆備有衆苦故受極樂之名。若四土轉
<lb n="0354b04" ed="T"/>論，其樂未極。言四土者：一、凡聖同居土，謂具
<lb n="0354b05" ed="T"/>縛凡夫、斷惑聖人同居住故；二、方便有餘土，
<lb n="0354b06" ed="T"/>謂修方便道斷四住惑，而餘有無明在故，所
<lb n="0354b07" ed="T"/>以出三界外受法性身而有變易生死也；三、
<lb n="0354b08" ed="T"/>實報無障礙土，謂修中道眞實之觀破無明
<lb n="0354b09" ed="T"/>惑，得生彼土而受色心無礙之報也；四、常寂
<lb n="0354b10" ed="T"/>光土，卽心性妙理也，常卽法身；<anchor xml:id="nkr_note_orig_0354001" n="0354001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0354001" n="0354001"/><anchor xml:id="beg0354001" n="0354001"/>寂卽法身<anchor xml:id="end0354001"/>、
<lb n="0354b11" ed="T"/>寂卽解脫；光卽般若。應知前三是事，後一
<lb n="0354b12" ed="T"/>是理。三土如像如飯，寂光如鏡如器。若各論
<lb n="0354b13" ed="T"/>苦樂者，五濁重故苦，體觀斷惑巧故樂，方便
<lb n="0354b14" ed="T"/>也；次第修證故苦，圓融頓入故樂，實報；分證
<lb n="0354b15" ed="T"/>未極故苦，究竟圓滿故樂，寂光也。初後約果
<lb n="0354b16" ed="T"/>論苦樂，中二望因明苦樂。若展轉相望，則前
<lb n="0354b17" ed="T"/>七皆苦，後一唯樂，當知究竟寂光乃名極樂
<lb n="0354b18" ed="T"/>耳。佛意欲令一切咸至第八之樂故，且讚第
<lb n="0354b19" ed="T"/>二令厭初苦。若得第二旣不退轉，則第八可
<lb n="0354b20" ed="T"/>期，大聖之善權其若是乎！</p><p xml:id="pT37p0354b2011" cb:place="inline">又舍利弗下，二、
<lb n="0354b21" ed="T"/>約報示樂相，爲五：一、欄網行樹莊嚴；二、池
<lb n="0354b22" ed="T"/>水樓閣莊嚴；三、金地天華莊嚴；四、奇妙雜鳥
<lb n="0354b23" ed="T"/>莊嚴；五、風樹妙音莊嚴，由茲五嚴故名但受
<lb n="0354b24" ed="T"/>諸樂也。初文欄楯者，欄檻也，縱曰欄、橫曰楯。
<lb n="0354b25" ed="T"/>四寶者，金、銀、琉璃、水精也。二、池水樓閣莊嚴。
<lb n="0354b26" ed="T"/>八功德水者，《稱讚淨土經》云：一、澄淸；二、淸冷；
<lb n="0354b27" ed="T"/>三、甘美；四、輕軟；五、潤澤；六、安和；七、飮時除
<lb n="0354b28" ed="T"/>飢渴；八、飮已長養諸根。亦以金銀下，列七寶
<lb n="0354b29" ed="T"/>也。瑠璃，具云吠琉璃，此云不遠，以西域有山
<pb n="0354c" ed="T" xml:id="T37.1760.0354c"/>
<lb n="0354c01" ed="T"/>去波羅奈城不遠，山出此寶故以名之，字體
<lb n="0354c02" ed="T"/>本作流離，後人從玉。頗梨，正云窣坡致迦，其
<lb n="0354c03" ed="T"/>狀少似此方水精，然有赤白二色。車渠，梵云
<lb n="0354c04" ed="T"/>牟娑洛揭拉婆，此云靑白色寶。《尙書大傳》曰：
<lb n="0354c05" ed="T"/>大<anchor xml:id="nkr_note_orig_0354002" n="0354002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0354002" n="0354002"/><anchor xml:id="beg0354002" n="0354002"/>貝<anchor xml:id="end0354002"/>如大車之渠，渠謂車<g ref="#CB04940">𮝧</g>。赤珠者，《佛地
<lb n="0354c06" ed="T"/>論》赤蟲所出或珠體赤名赤珠。《智論》云：眞珠
<lb n="0354c07" ed="T"/>出魚腹中、竹中、蛇腦中，不必唯生蚌胎也。瑪
<lb n="0354c08" ed="T"/>腦，梵云摩婆羅伽隷，此云瑪腦，此寶色如馬
<lb n="0354c09" ed="T"/>之腦，因以爲名。新本云：阿濕摩揭柆，此云藏
<lb n="0354c10" ed="T"/>杵，或翻胎藏，取此寶堅實爲名，字體作馬腦，
<lb n="0354c11" ed="T"/>後人加石或玉。</p><p xml:id="pT37p0354c1107" cb:place="inline">池中下，明蓮華，有三：先通示
<lb n="0354c12" ed="T"/>形量，如車輪故；次示光色，有四異故；後總示
<lb n="0354c13" ed="T"/>香氣，微妙香潔故。</p><p xml:id="pT37p0354c1308" cb:place="inline">三、金地天華莊嚴。曼陀羅，
<lb n="0354c14" ed="T"/>翻適意，以適悅人意故，其色白故，或翻爲白
<lb n="0354c15" ed="T"/>華也。衣裓，古釋云：衣襟也。眞諦云：外國盛華
<lb n="0354c16" ed="T"/>器也。飯食經行者，食後經行以消息故。</p><p xml:id="pT37p0354c1616" cb:place="inline">四、奇
<lb n="0354c17" ed="T"/>妙雜鳥莊嚴，又二：一、正明；二、釋疑。初文凡有四
<lb n="0354c18" ed="T"/>意：一、擧類；二、列名；三、演音；四、顯益。白鶴者，
<lb n="0354c19" ed="T"/>《相鶴經》曰：體尙潔故其色白，聲聞天故其頂
<lb n="0354c20" ed="T"/>赤，食於水故其啄長，軒於前故後指短，棲於
<lb n="0354c21" ed="T"/>陸故足高而尾凋，翔於空故毛豐而肉疎，大
<lb n="0354c22" ed="T"/>喉以吐故，修頸以納新，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0354003" n="0354003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0354003" n="0354003"/><anchor xml:id="beg0354003" n="0354003"/>生<anchor xml:id="end0354003"/>天壽不可量。
<lb n="0354c23" ed="T"/>鸚鵡者，《山海經》云：黃山有鳥如鴞，靑羽赤啄
<lb n="0354c24" ed="T"/>人舌能言，名曰鸚<g ref="#CB03396">䳇</g>。<name role="" type="person">郭璞</name>注云：有白者。舍利
<lb n="0354c25" ed="T"/>者，此云春鶯或翻鶖鷺。迦陵頻伽，此云妙聲，
<lb n="0354c26" ed="T"/>在<g ref="#CB00592">㲉</g>中其音已超衆鳥故。共命之鳥者，兩首
<lb n="0354c27" ed="T"/>一身，異神識、同報命、故名共命。《法華》云命命，
<lb n="0354c28" ed="T"/>《天王》云生，《涅槃》云耆婆耆婆，悉此鳥耳。耆婆
<lb n="0354c29" ed="T"/>梵語，此翻活或翻生或翻命，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0354004" n="0354004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0354004" n="0354004"/><anchor xml:id="beg0354004" n="0354004"/>故知。<anchor xml:id="end0354004"/>雅音，者雅
<pb n="0355a" ed="T" xml:id="T37.1760.0355a"/>
<lb n="0355a01" ed="T"/>正也。演暢者，演廣也，暢通也。五根謂信、進、念、
<lb n="0355a02" ed="T"/>定、慧也。能生曰根。增進堪任<anchor xml:id="nkr_note_orig_0355001" n="0355001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0355001" n="0355001"/><anchor xml:id="beg0355001" n="0355001"/>非<anchor xml:id="end0355001"/>障曰五力。
<lb n="0355a03" ed="T"/>七菩提分者，云覺分亦支也，諸經云七覺支是
<lb n="0355a04" ed="T"/>也。七者謂念、擇、進、喜、輕安、定、捨，前一兼定慧，
<lb n="0355a05" ed="T"/>次三是慧，後三是定。八聖道分者，諸經謂八
<lb n="0355a06" ed="T"/>正道是也。八者：正見、正思惟、正語、正業、正精進、
<lb n="0355a07" ed="T"/>正定、正念、正命。聞是音已下，顯益也。念佛如
<lb n="0355a08" ed="T"/>醫王，念法如良藥，念僧如瞻視人，三者旣備
<lb n="0355a09" ed="T"/>則煩惱之病可差也，此念別想三寶耳。又反
<lb n="0355a10" ed="T"/>觀自心寂而常照則諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0355002" n="0355002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0355002" n="0355002"/><anchor xml:id="beg0355002" n="0355002"/>相<anchor xml:id="end0355002"/>炳然念佛，照而常
<lb n="0355a11" ed="T"/>寂則無法可得，名念法，寂照不二卽存亡亡存
<lb n="0355a12" ed="T"/>和合，名念僧，此念同體三寶也。衆鳥一音演
<lb n="0355a13" ed="T"/>說，衆生隨類各解，故約別相同體兩義釋之。</p>
<lb n="0355a14" ed="T"/><p xml:id="pT37p0355a1401">舍利下，二、釋疑。又二：一、斥內疑；二、爲解釋。初
<lb n="0355a15" ed="T"/>文者，恐身子內心疑云：旣有雜鳥則有畜趣，
<lb n="0355a16" ed="T"/>此三惡之一也，以由衆生造罪而感三惡報
<lb n="0355a17" ed="T"/>生，何名淨土耶？故佛斥云：汝勿謂此鳥實是
<lb n="0355a18" ed="T"/>罪報所生也。所以下，二、爲解釋。又二：一、簡非；
<lb n="0355a19" ed="T"/>二、顯是。初又二：一、直言彼無；二、擧名況實。初
<lb n="0355a20" ed="T"/>文汝莫言實是造罪感報，以彼土無三惡道
<lb n="0355a21" ed="T"/>也。舍利弗下，二、擧名況實。且彼淨土尙無三
<lb n="0355a22" ed="T"/>惡道之名字，況有罪報所生之實體乎！是諸
<lb n="0355a23" ed="T"/>下，二、顯是，如文。</p><p xml:id="pT37p0355a2307" cb:place="inline">五、風樹妙音莊嚴，如文。</p><p xml:id="pT37p0355a2316" cb:place="inline">舍利
<lb n="0355a24" ed="T"/>弗於汝意下，二、明正報。</p><p xml:id="pT37p0355a2410" cb:place="inline">問：「以身望土則身貴
<lb n="0355a25" ed="T"/>而土賤，何故先土而後身？」</p><p xml:id="pT37p0355a2511" cb:place="inline">答：「有二意：一者名
<lb n="0355a26" ed="T"/>便，旣報名依正，故先土後身；二者義便，以世
<lb n="0355a27" ed="T"/>界先成後乃佛出故。」</p><p xml:id="pT37p0355a2709" cb:place="inline">就文分二：一、徵名釋義；
<lb n="0355a28" ed="T"/>二、約報示相。初又二，一徵名。阿彌陀，此云無
<lb n="0355a29" ed="T"/>量。舍利下，二、釋義。又二：一、明名含二義；二、明
<pb n="0355b" ed="T" xml:id="T37.1760.0355b"/>
<lb n="0355b01" ed="T"/>成道十劫。初文有二義，故得無量名：一、光明無
<lb n="0355b02" ed="T"/>量；二、壽命無量。</p><p xml:id="pT37p0355b0207" cb:place="inline">問：「釋迦光明亦能照無量國，
<lb n="0355b03" ed="T"/>應名阿彌陀？」</p><p xml:id="pT37p0355b0306" cb:place="inline">答：「釋迦現劣應身，常光一尋而已，
<lb n="0355b04" ed="T"/>及現通放光方照無量；彼佛現勝應身，常光無
<lb n="0355b05" ed="T"/>量，故受其名。」</p><p xml:id="pT37p0355b0506" cb:place="inline">舍利下，二、明成道十劫。以前總
<lb n="0355b06" ed="T"/>吿云今現在說法，故此示其已成之劫數也。</p>
<lb n="0355b07" ed="T"/><p xml:id="pT37p0355b0701">又，舍利下，二、約報示相。又二：一、大小弟子莊嚴；
<lb n="0355b08" ed="T"/>二、生者不退莊嚴。前言莊嚴則莊嚴極樂，此
<lb n="0355b09" ed="T"/>言莊嚴則莊嚴無量，語同意別也。然則弟子
<lb n="0355b10" ed="T"/>是其輔佐，生者是其人民，旣二皆無量，故使
<lb n="0355b11" ed="T"/>法王名無量也。望前共有四義：一、光明；二、壽
<lb n="0355b12" ed="T"/>命；三、弟子；四、生者，此四皆無量，是故號阿彌
<lb n="0355b13" ed="T"/>陀也。前二從自，後二從他。初文謂聲聞弟子、
<lb n="0355b14" ed="T"/>菩薩弟子悉無量也。聲聞者，聞四諦聲敎而
<lb n="0355b15" ed="T"/>悟道故。</p><p xml:id="pT37p0355b1504" cb:place="inline">又舍利弗下，二、生者不退莊嚴。阿鞞
<lb n="0355b16" ed="T"/>跋致此翻不退轉，而不退有三：位、行、念也。通
<lb n="0355b17" ed="T"/>敎初果以去齊羅漢位不退，七地行不退，八
<lb n="0355b18" ed="T"/>地念不退；別敎以信、行、向對之，初地證念不
<lb n="0355b19" ed="T"/>退，向但修耳；圓敎初信至七信位不退，八信
<lb n="0355b20" ed="T"/>以去行不退，初住證念不退。經云皆是，則義
<lb n="0355b21" ed="T"/>必該三。一生補處，卽等覺也。彼國旣壽長境
<lb n="0355b22" ed="T"/>勝，故於生身多至等覺。阿僧祇，翻無數。</p><p xml:id="pT37p0355b2216" cb:place="inline">舍利
<lb n="0355b23" ed="T"/>弗衆生聞者下，二、勸願生彼國。文爲三：一、總
<lb n="0355b24" ed="T"/>勸；二、別示；三、結意。初文衆生聞者，謂聞向依
<lb n="0355b25" ed="T"/>報極樂、正報無量也。與諸上善人是同彼正，
<lb n="0355b26" ed="T"/>俱會一處是同彼依。</p><p xml:id="pT37p0355b2609" cb:place="inline">舍利弗下，二、別示。又二：
<lb n="0355b27" ed="T"/>一、反顯；二、正示。初文不可以小善得生，則反
<lb n="0355b28" ed="T"/>顯可以多善得生也。小善謂等閑發願散亂
<lb n="0355b29" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0355003" n="0355003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0355003" n="0355003"/><anchor xml:id="beg0355003" n="0355003"/>善<anchor xml:id="end0355003"/>稱名，多善謂執持名號要期日限。</p><p xml:id="pT37p0355b2915" cb:place="inline">舍利弗
<pb n="0355c" ed="T" xml:id="T37.1760.0355c"/>
<lb n="0355c01" ed="T"/>下，二、正示。又四：一、修因；二、感相；三、顯益；四、得
<lb n="0355c02" ed="T"/>生。初文執持名號者，執謂執受，持謂任持，信
<lb n="0355c03" ed="T"/>力故執受在心，念力故任持不忘。其人下，二、
<lb n="0355c04" ed="T"/>感相。是人下，三、顯益。卽得下，四、得生。悉如文。</p>
<lb n="0355c05" ed="T"/><p xml:id="pT37p0355c0501">舍利弗下，三、結意。我見是利故說此言者，謂
<lb n="0355c06" ed="T"/>見彼世界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0355004" n="0355004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0355004" n="0355004"/><anchor xml:id="beg0355004" n="0355004"/>土<anchor xml:id="end0355004"/>極樂、壽命無量、二報莊嚴之利
<lb n="0355c07" ed="T"/>也，遂勸衆生發願生彼，故云故說此言。</p><p xml:id="pT37p0355c0716" cb:place="inline">舍利
<lb n="0355c08" ed="T"/>弗下，三、流通分。文爲二：一、佛勸流通；二、衆喜
<lb n="0355c09" ed="T"/>會散。初又三：一、諸佛同讚；二、結勸往生；三、擧
<lb n="0355c10" ed="T"/>難勸信。初又二：一、明釋迦讚；二、顯諸佛同。初
<lb n="0355c11" ed="T"/>如文。東方下，二、顯諸佛同。而但列六合者，秦
<lb n="0355c12" ed="T"/>本略也，唐譯則十方備矣。就文爲六，謂四方
<lb n="0355c13" ed="T"/>上下也，而各有二：一、叙彼佛現相表彰。汝等
<lb n="0355c14" ed="T"/>下，二、示彼佛發言勸信。阿閦鞞，此云無動，不
<lb n="0355c15" ed="T"/>爲二邊所動故，出廣長舌表無虛妄故。汝等
<lb n="0355c16" ed="T"/>衆生當信等者，勸信此經也。稱讚至佛所護念，
<lb n="0355c17" ed="T"/>是此經別名也。唐譯名「稱讚淨土經」者，正依此
<lb n="0355c18" ed="T"/>文也，稱讚不可思議功德。釋迦說彌陀之依
<lb n="0355c19" ed="T"/>正，一切諸佛所護念，顯十方諸佛咸隨喜護，
<lb n="0355c20" ed="T"/>故使天魔不能撓亂念，故令信者不退菩提。
<lb n="0355c21" ed="T"/>日月燈，喩三智故。名聞光者，名稱普聞如光
<lb n="0355c22" ed="T"/>遍照。大焰肩者，肩表二智，焰表照理。須彌燈
<lb n="0355c23" ed="T"/>者，須彌云妙高，妙則三智圓融，高則超過因
<lb n="0355c24" ed="T"/>位，燈則喩三智之遍照也。難沮者，內證實相
<lb n="0355c25" ed="T"/>四魔不沮敗。網明者，智明如網遍覆十界故。
<lb n="0355c26" ed="T"/>達磨，此云法也，下連法幢、持法，故存梵以異
<lb n="0355c27" ed="T"/>其文，而此三名似表三諦，法乃眞空寂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0355005" n="0355005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0355005" n="0355005"/><anchor xml:id="beg0355005" n="0355005"/>然<anchor xml:id="end0355005"/>可
<lb n="0355c28" ed="T"/>軌，法幢則俗諦照者可見，持法則中道雙持
<lb n="0355c29" ed="T"/>二邊。雜色寶華嚴身者，以萬行因華嚴佛果
<pb n="0356a" ed="T" xml:id="T37.1760.0356a"/>
<lb n="0356a01" ed="T"/>之體故。娑羅，此云堅固。</p><p xml:id="pT37p0356a0110" cb:place="inline">舍利弗於汝意下，二、
<lb n="0356a02" ed="T"/>結勸往生。又二：一、聞經佛利益；二、明願生功
<lb n="0356a03" ed="T"/>能。初又三：一、牒異名起徵。舍利弗下，二、約經
<lb n="0356a04" ed="T"/>佛顯益。阿耨多羅云無上，三藐云正，又三云
<lb n="0356a05" ed="T"/>等，菩提云覺，極果超因故云無上，正則正觀
<lb n="0356a06" ed="T"/>中道，等則雙照二邊，蓋果上一心三智也。是
<lb n="0356a07" ed="T"/>故下，三、總結勸雙信。</p><p xml:id="pT37p0356a0709" cb:place="inline">舍利弗下，二、明願生功
<lb n="0356a08" ed="T"/>德。又二：一擧願顯益。若已生等者，過去已發
<lb n="0356a09" ed="T"/>願者已生，現在今發願者今生，未來當發願
<lb n="0356a10" ed="T"/>者當生。是故下，二、約信結勸。佛法大海信爲
<lb n="0356a11" ed="T"/>能入，智爲能度故。</p><p xml:id="pT37p0356a1108" cb:place="inline">舍利弗下，三、擧難勸信。又
<lb n="0356a12" ed="T"/>二：一、明我讚彼；二、明彼讚我。初文今者稱讚，
<lb n="0356a13" ed="T"/>卽所擧六方是也。彼諸下，二、明彼讚我。又二：
<lb n="0356a14" ed="T"/>一、擧彼讚；二、顯不虛。初文釋迦翻能仁，牟尼
<lb n="0356a15" ed="T"/>翻寂默，能仁則大悲應物，寂默則大智冥理。
<lb n="0356a16" ed="T"/>能爲甚難希有之事者，一於五濁得菩提，二
<lb n="0356a17" ed="T"/>爲衆生說難信法。娑婆云堪忍，以衆生堪任
<lb n="0356a18" ed="T"/>忍受三毒故。劫濁者，梵語劫波，此云時分，下
<lb n="0356a19" ed="T"/>四濁聚在此時，名爲劫濁。見濁者，卽身邊等
<lb n="0356a20" ed="T"/>五利使。煩惱濁，卽貪瞋等五鈍使。衆生濁者，
<lb n="0356a21" ed="T"/>攬利鈍果報而立假名，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0356001" n="0356001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356001" n="0356001"/><anchor xml:id="beg0356001" n="0356001"/>催<anchor xml:id="end0356001"/>年促壽，謂之命濁。
<lb n="0356a22" ed="T"/>通言濁者，譬如沙土投之淸水，土失留<anchor xml:id="nkr_note_orig_0356002" n="0356002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356002" n="0356002"/><anchor xml:id="beg0356002" n="0356002"/>昇<anchor xml:id="end0356002"/>水
<lb n="0356a23" ed="T"/>亡淸潔<anchor xml:id="nkr_note_add_0356a2301" n="0356a2301"/><anchor xml:id="beg0356a2301" n="0356a2301"/>汩<anchor xml:id="end0356a2301"/>然渾濁。今由此五濁，理水亡淸。說
<lb n="0356a24" ed="T"/>是難信之法者，說一日執持名號命終卽生極
<lb n="0356a25" ed="T"/>樂而得不退菩提，以茲少善根獲此利，是爲
<lb n="0356a26" ed="T"/>難信也。然則凡夫賢聖等無高下，心淨土淨
<lb n="0356a27" ed="T"/>超越須臾，若生極樂甚易可信，但爲迷深執
<lb n="0356a28" ed="T"/>重聞而不受，故云難信耳。</p><p xml:id="pT37p0356a2811" cb:place="inline">舍利弗下，二、結不
<lb n="0356a29" ed="T"/>虛。是爲甚難者，五濁界中行難行之行而得
<pb n="0356b" ed="T" xml:id="T37.1760.0356b"/>
<lb n="0356b01" ed="T"/>菩提其事已難，復說此難信之法，二事兼作，
<lb n="0356b02" ed="T"/>是甚難也。諸佛讚我，豈虛言哉？</p><p xml:id="pT37p0356b0213" cb:place="inline">佛說下，二、衆
<lb n="0356b03" ed="T"/>喜會散。阿脩羅云非天，彼趣富樂如天，而多
<lb n="0356b04" ed="T"/>諂誑無天行，故因受其名。聞所未聞，故歡喜
<lb n="0356b05" ed="T"/>信受。重法尊師，故作禮而去。</p>
<lb n="0356b06" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="close"><cb:jhead>佛說阿彌陀經疏</cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0350c0301" to="#end0350c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="Mei Ju Chang Chen (2020-07-17)"><space quantity="0"/><note type="cf1">B35n0194_p0495a14</note></lem><rdg wit="#wit.orig">義</rdg></app>
<app from="#beg0350c0501" to="#end0350c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="Mei Ju Chang Chen (2020-07-17)"><space quantity="0"/><note type="cf1">B35n0194_p0495a14</note></lem><rdg wit="#wit.orig">義</rdg></app>
<app from="#beg0351002" to="#end0351002"><lem wit="#wit.orig">寶</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">寶藏</rdg></app>
<app from="#beg0351003" to="#end0351003"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">無</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">無量</rdg></app>
<app from="#beg0351004" to="#end0351004"><lem wit="#wit.orig">重</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">量</rdg></app>
<app from="#beg0352001" to="#end0352001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">貞</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">圓</rdg></app>
<app from="#beg0353001" to="#end0353001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">謬</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit.orig" type="correctionRemark">明</rdg></app>
<app from="#beg0353002" to="#end0353002"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">文</lem><rdg wit="#wit.orig">父</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">文</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">又</rdg></app>
<app from="#beg0353003" to="#end0353003"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig"><g ref="#CB02420">䂓</g></lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">規</rdg></app>
<app from="#beg0353004" to="#end0353004"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">炬</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">矩</rdg></app>
<app from="#beg0353005" to="#end0353005"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">吿</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">乞</rdg></app>
<app from="#beg0353006" to="#end0353006"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">也</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">也阿</rdg></app>
<app from="#beg0353007" to="#end0353007"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">諸</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">詣</rdg></app>
<app from="#beg0353c2401" to="#end0353c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">捷<note type="cf1">T37n1761_p0358c07</note></lem><rdg wit="#wit.orig">揵</rdg></app>
<app from="#beg0353008" to="#end0353008"><lem wit="#wit.orig">是</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">足</rdg></app>
<app from="#beg0354001" to="#end0354001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">寂卽法身</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0354002" to="#end0354002"><lem wit="#wit.orig">貝</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">且</rdg></app>
<app from="#beg0354003" to="#end0354003"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">生</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0354004" to="#end0354004"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">故知。</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">出和</rdg></app>
<app from="#beg0355001" to="#end0355001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">非</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">排</rdg></app>
<app from="#beg0355002" to="#end0355002"><lem wit="#wit.orig">相</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">法</rdg></app>
<app from="#beg0355003" to="#end0355003"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">善</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0355004" to="#end0355004"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">土</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0355005" to="#end0355005"><lem wit="#wit.orig">然</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">默</rdg></app>
<app from="#beg0356001" to="#end0356001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">催</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">摧</rdg></app>
<app from="#beg0356002" to="#end0356002"><lem wit="#wit.orig">昇</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">礙</rdg></app>
<app from="#beg0356a2301" to="#end0356a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">汩</lem><rdg wit="#wit.orig">汨</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0351002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0351002">寶【大】，寶藏【校異-原】</note>
<note n="0351003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0351003">無【大】，無量【考僞-原】</note>
<note n="0351004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0351004">重【大】，量【校異-原】</note>
<note n="0352001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0352001">貞【大】，圓【考僞-原】</note>
<note n="0353001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353001">謬【大】，明【考僞-大】</note>
<note n="0353002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353002">文【CB】【考僞-原】，父【大】，又【考僞-原】</note>
<note n="0353003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353003"><g ref="#CB02420">䂓</g>【大】，規【考僞-原】</note>
<note n="0353004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353004">炬【大】，矩【考僞-原】</note>
<note n="0353005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353005">吿【大】，乞【考僞-原】</note>
<note n="0353006" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353006">也【大】，也阿【考僞-原】</note>
<note n="0353007" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353007">諸【大】，詣【考僞-原】</note>
<note n="0353008" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353008">是【大】，足【校異-原】</note>
<note n="0354001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0354001">寂卽法身【大】，〔－〕【考僞-原】</note>
<note n="0354002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0354002">貝【大】，且【校異-原】</note>
<note n="0354003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0354003">生【大】，〔－〕【考僞-原】</note>
<note n="0354004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0354004">故知【大】，出和【考僞-原】</note>
<note n="0355001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0355001">非【大】，排【考僞-原】</note>
<note n="0355002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0355002">相【大】，法【校異-原】</note>
<note n="0355003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0355003">善【大】，〔－〕【考僞-原】</note>
<note n="0355004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0355004">土【大】，〔－〕【考僞-原】</note>
<note n="0355005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0355005">然【大】，默【校異-原】</note>
<note n="0356001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356001">催【大】，摧【考僞-原】</note>
<note n="0356002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356002">昇【大】，礙【校異-原】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="taisho-notes">
<head>大正藏 校注</head>
<p>
<note n="0350002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0350002">【原】正德四年刊<name role="" type="person">大谷大學</name>藏本</note>
<note n="0351001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0351001">冠註云貴實珠三字疑脫語或衍文</note>
<note n="0351002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0351002">寶＋（藏）ィ【原】</note>
<note n="0351003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0351003">無＋（量）ヵ【原】</note>
<note n="0351004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0351004">重＝量ィ【原】</note>
<note n="0352001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0352001">貞＝圓ヵ【原】</note>
<note n="0353001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353001">謬＝明？</note>
<note n="0353002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353002">父＝文ヵ【原】，又ヵ【原】</note>
<note n="0353003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353003"><g ref="#CB02420">䂓</g>＝規ヵ【原】</note>
<note n="0353004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353004">炬＝矩ヵ【原】</note>
<note n="0353005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353005">吿＝乞ヵ【原】</note>
<note n="0353006" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353006">也＋（阿）ヵ【原】</note>
<note n="0353007" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353007">諸＝詣ヵ【原】</note>
<note n="0353008" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353008">是＝足ィ【原】</note>
<note n="0354001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0354001">〔寂卽法身〕－ヵ【原】</note>
<note n="0354002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0354002">貝＝且ィ【原】</note>
<note n="0354003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0354003">〔生〕－ヵ【原】</note>
<note n="0354004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0354004">故知＝出和ヵ【原】</note>
<note n="0355001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0355001">非＝排ヵ【原】</note>
<note n="0355002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0355002">相＝法ィ【原】</note>
<note n="0355003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0355003">〔善〕－ヵ【原】</note>
<note n="0355004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0355004">〔土〕－ヵ【原】</note>
<note n="0355005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0355005">然＝默ィ【原】</note>
<note n="0356001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356001">催＝摧ヵ【原】</note>
<note n="0356002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356002">昇＝礙ィ【原】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0350c0301" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0350c0301">［－］【CB】，義【大】</note>
<note n="0350c0501" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T37.0350c05.09" target="#nkr_note_add_0350c0501">［－］【CB】，義【大】</note>
<note n="0353c2401" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T37.0353c24.08" target="#nkr_note_add_0353c2401">捷【CB】，揵【大】</note>
<note n="0356a2301" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0356a2301">汩【CB】，汨【大】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>